Szczebrzeszyn to miasto, które każdy zna z łamania języka przy recytowaniu wiersza Jana Brzechwy. A skoro miasto zasłynęło chrząszczem brzmiącym w trzcinie, to i pomniki musiały się pojawić. W centrum Szczebrzeszyna stoją dwa pomniki poświęcone temu owadowi – jeden brązowy na rynku przed ratuszem, drugi drewniany u podnóża Góry Zamkowej. To miejsce obowiązkowe dla tych, którzy chcą zrobić sobie zdjęcie z najbardziej znanym owadem w polskiej literaturze dziecięcej.

Brązowy chrząszcz na szczebrzeszyńskim rynku

Główny pomnik stoi na Placu Tadeusza Kościuszki, tuż przed ratuszem. Dwumetrowa figura odlana w brązie przedstawia chrząszcza w pełnym gala – we fraku, z cylindrem na głowie i skrzypcami w rękach. To nie jest zwykły owad, ale prawdziwy dżentelmen, jakby właśnie szykował się do koncertu.

Pomnik odsłonięto w lipcu 2011 roku. Autorem rzeźby jest Zygmunt Jarmuł, artysta związany ze Szczebrzeszynem, który stworzył też drugi pomnik chrząszcza w tym mieście. Odlew wykonano w krakowskiej pracowni rzeźby Karola Badyny. Brązowa figura szybko stała się jednym z najchętniej fotografowanych punktów w mieście – trudno się dziwić, bo takich pomników w Polsce niewiele.

Chrząszcz z rynku to symbol miasta i punkt, przy którym zatrzymują się wszyscy turyści. Dzieci uwielbiają pozować obok niego do zdjęć, a dorośli sprawdzają, czy potrafią bezbłędnie wyrecytować słynny wiersz. Warto przyjść tu wieczorem, gdy pomnik jest podświetlony – wtedy robi jeszcze większe wrażenie.

Jan Brzechwa, autor wiersza „Chrząszcz”, nie urodził się w Szczebrzeszynie, ale to właśnie to miasto uwiecznił w swoim najsłynniejszym utworze. Wiersz powstał w latach 30. XX wieku i od tamtej pory Szczebrzeszyn kojarzy się każdemu Polakowi z brzęczącym owadem.

Drewniany chrząszcz przy źródełku – starszy brat z Góry Zamkowej

Drugi pomnik znajduje się w zupełnie innym miejscu – u podnóża Góry Zamkowej, przy źródełku niedaleko zabytkowego młyna. To rzeźba wykonana z drewna, bardziej surowa i naturalna niż jej brązowy odpowiednik z rynku.

Pierwszą drewnianą wersję odsłonięto we wrześniu 2002 roku, a więc prawie dekadę wcześniej niż pomnik na rynku. Powstała z trzylipowego pnia lipowego o wysokości 3 metrów i średnicy 1 metra. Wykonali ją uczniowie Liceum Sztuk Plastycznych z Zamościa pod okiem tego samego Zygmunta Jarmuła. W październiku 2018 roku drewniana rzeźba wymagała wymiany ze względu na zły stan techniczny – drewno w końcu nie jest tak trwałe jak brąz. Nową wersję również wykonał Jarmuł.

To miejsce ma swój urok. Jest spokojniejsze niż rynek, otoczone zielenią, a w pobliżu płynie woda ze źródełka. Można tu odpocząć po spacerze na Górę Zamkową i zrobić sobie przerwę w cieniu drzew. Drewniany chrząszcz wygląda bardziej naturalnie w tym otoczeniu niż jego elegancki kuzyn z centrum.

Dla kogo są pomniki chrząszcza w Szczebrzeszynie

Przede wszystkim dla rodzin z dziećmi. Małe dzieci znają wiersz Brzechwy i są zachwycone, gdy mogą zobaczyć chrząszcza na żywo – nawet jeśli jest to tylko rzeźba. To dobry pretekst, żeby poćwiczyć recytację i sprawdzić, kto w rodzinie najlepiej radzi sobie z wymową.

Pomniki przyciągają też miłośników nietypowych atrakcji turystycznych. Nie każde miasto może pochwalić się monumentem poświęconym owadowi, a Szczebrzeszyn ma ich aż dwa. To ciekawy punkt na mapie podróży po Roztoczu – można połączyć zwiedzanie zabytkowego centrum miasta z poszukiwaniem obu chrząszczy.

Warto też zajrzeć tu osobom, które lubią polską literaturę dziecięcą. Pomniki to hołd dla twórczości Jana Brzechwy i przypomnienie, jak wielką siłę mają słowa – nawet te w pozornie prostym wierszyku dla dzieci.

Co jeszcze zobaczyć w okolicy pomników

Brązowy chrząszcz stoi na rynku, więc w zasięgu kilkudziesięciu metrów masz ratusz, kamienice i całe zabytkowe centrum Szczebrzeszyna. Warto przejść się po płycie rynku, zajrzeć do Miejskiego Domu Kultury mieszczącego się w dawnej synagodze – tam można kupić pamiątkowe figurki chrząszczy. Na rynku działa też Restauracja Chrząszcza, gdzie serwują lokalne specjały.

Drewniany pomnik przy źródełku to dobry punkt startowy lub końcowy spaceru na Górę Zamkową. Stamtąd rozpościera się widok na miasto i okolicę. W pobliżu stoi zabytkowy młyn, który również warto zobaczyć. To spokojniejsza część Szczebrzeszyna, idealna na odpoczynek po zwiedzaniu centrum.

W Szczebrzeszynie można spotkać chrząszcze nie tylko w formie pomników. Motyw owada pojawia się w nazwach lokali, na pamiątkach turystycznych, a przed Miejskim Domem Kultury stoją drewniane figury chrząszczy. Całe miasto żyje tematem słynnego wiersza.

Praktyczne informacje – jak zwiedzać pomniki chrząszcza

Wstęp: Oba pomniki są dostępne bezpłatnie przez całą dobę. To obiekty plenerowe, więc można je oglądać o każdej porze dnia i nocy.

Lokalizacja: Brązowy pomnik – Plac Tadeusza Kościuszki (rynek), przed ratuszem w centrum Szczebrzeszyna. Drewniany pomnik – u podnóża Góry Zamkowej, przy źródełku niedaleko zabytkowego młyna.

Ile czasu przeznaczyć: Na zrobienie zdjęć przy brązowym pomniku wystarczy 10-15 minut. Jeśli chcesz zobaczyć oba pomniki i przejść się między nimi, zaplanuj około godziny. Spacer z rynku do drewnianego chrząszcza przy źródełku to kilkanaście minut marszu.

Dojazd: Szczebrzeszyn leży przy drodze krajowej nr 74, około 30 km na południe od Zamościa. Do centrum miasta można dojechać samochodem – parking znajduje się w pobliżu rynku. Z większych miast dojazd autobusami PKS. Rynek jest w centrum, łatwo go znaleźć. Do drewnianego pomnika najlepiej dojść pieszo z centrum, kierując się w stronę Góry Zamkowej.

Co zabrać ze sobą: Aparat lub telefon do zdjęć – pomniki są bardzo fotogeniczne. Jeśli idziesz z dziećmi, przypomnij sobie tekst wiersza Brzechwy, żeby móc go wyrecytować na miejscu. Latem warto mieć wodę, zwłaszcza jeśli planujesz spacer na Górę Zamkową.

Najlepszy czas na wizytę: Pomniki można odwiedzać przez cały rok. Latem rynek tętni życiem, są otwarte kawiarnie i restauracje. Wiosną i jesienią mniej turystów, ale równie przyjemnie. Zimą pomniki wyglądają ciekawie w śnieżnej oprawie, choć spacer do drewnianego chrząszcza może być mniej komfortowy.

Dodatkowe atrakcje: Punkt Informacji Turystycznej mieści się w Miejskim Domu Kultury w dawnej synagodze – tam można kupić pamiątki związane z chrząszczem. Na rynku działa Restauracja Chrząszcza. Warto też zwiedzić całe zabytkowe centrum Szczebrzeszyna z ratuszem, kościołami i kamienicami.