W niewielkiej wsi Łosiniec na Roztoczu, gdzieś między Suscem a Tomaszowem Lubelskim, stoi drewniana świątynia z ponad dwustuletnim stażem. To dawna cerkiew greckokatolicka, dziś kościół pod wezwaniem Opieki św. Józefa i św. Michała Archanioła. Miejsce spokojne, otoczone starymi drzewami, które pamięta czasy gdy w okolicy żyły obok siebie różne wspólnoty wyznaniowe.

Historia cerkwi w Łosińcu – od unitów do katolików

Pierwsza cerkiew w Łosińcu istniała już w 1692 roku, choć dokładna data powstania parafii greckokatolickiej pozostaje nieznana. Obecną świątynię wzniesiono prawdopodobnie w 1797 roku, choć niektóre źródła wspominają o fundacji z 1732 roku, kiedy Michał Zdzisław Zamoyski, wojewoda smoleński, odnowił fundację parafii. Ordynaci zamojscy mieli w tym swój udział – to oni finansowali budowę.

Losy świątyni odzwierciedlają burzliwą historię tej części Polski. Po kasacie unii w 1875 roku cerkiew zamieniono na prawosławną. Dopiero w 1919 roku, po odzyskaniu niepodległości, świątynia trafiła w ręce Kościoła rzymskokatolickiego. Jezuici dokonali wtedy rekoncyliacji – czyli ponownego poświęcenia – i do pierwotnego wezwania św. Michała Archanioła dodano św. Józefa.

W 1935 roku wymieniono oryginalną wieżyczkę w stylu bizantyjskim na obecną, bardziej zachodnią w charakterze. To jedna z większych zmian w wyglądzie świątyni.

Po II wojnie światowej, która dotknęła okolicę – w Łosińcu i pobliskim Ulowie znajdują się dwa cmentarze wojskowe z września 1939 roku – przeprowadzono kolejne remonty. Gontowe pokrycie dachów wymieniono na blachę, dobudowano nową zakrystię. W latach 70. XX wieku zmodernizowano wnętrze, między innymi oszalowując je, a w 2000 roku przeprowadzono kolejny remont.

Architektura drewnianej świątyni

Cerkiew w Łosińcu to klasyczny przykład drewnianej architektury sakralnej wschodniej. Świątynia jest bezkopułowa, zbudowana na planie dwudzielnym z małym przedsionkiem. Konstrukcja wieńcowa, na zewnątrz oszalowana deskami z charakterystycznym listwowaniem i arkadowaniem.

Budynek składa się z dużej prostokątnej nawy, która otwiera się na trójbocznie zamknięte prezbiterium. Po obu stronach znajdują się zakrystie, jedna z przedsionkiem. Całość usytuowana na niewielkim wzniesieniu, co dodatkowo podkreśla jej rangę w krajobrazie wsi.

Co zobaczyć we wnętrzu

Najcenniejszym elementem wyposażenia jest późnobarokowy ołtarz główny z XVIII wieku. Zdobią go rzeźby świętych Piotra i Pawła oraz dwa anioły umieszczone w szczycie. W centrum ołtarza znajduje się ikona Matki Boskiej z Dzieciątkiem, która prawdopodobnie pochodzi z pierwszej połowy XVIII wieku – może być nawet starsza od obecnej świątyni.

Wnętrze, choć przebudowane w latach 70., zachowało swój unikalny charakter. Oszalowanie dodane podczas remontu nieco zmieniło pierwotny wygląd, ale nie zatarło atmosfery miejsca, które przez wieki służyło różnym wspólnotom wyznaniowym.

Dla kogo to miejsce

Cerkiew w Łosińcu to przede wszystkim punkt na mapie dla osób zainteresowanych drewnianą architekturą sakralną i wielokulturową historią Roztocza. Miłośnicy zabytków znajdą tu autentyczny przykład budownictwa cerkiewnego, które przetrwało do naszych czasów w stosunkowo dobrym stanie.

Miejsce spodoba się też tym, którzy szukają spokoju z dala od głównych szlaków turystycznych. Łosiniec to niewielka wieś, więc nie ma tu tłumów. Można spokojnie obejrzeć świątynię, pospacerować po okolicy, może zajrzeć na pobliskie cmentarze wojenne.

Rodziny z dziećmi również mogą się tu zatrzymać – zwłaszcza jeśli podróżują po Roztoczu i chcą pokazać dzieciom, jak wyglądały dawne wsie i jak różnorodne były tradycje religijne w tej części kraju. Wizyta nie zajmie więcej niż pół godziny, chyba że ktoś zechce dłużej posiedzieć w cieniu starych drzew.

W okolicy Łosińca znajdują się dwa cmentarze wojenne z września 1939 roku – w samym Łosińcu i w pobliskim Ulowie. To ślad po ciężkich walkach, które toczyły się tu 17-18 września 1939 roku.

Praktyczne informacje – jak dotrzeć i ile czasu poświęcić

Łosiniec leży w gminie Susiec, w powiecie tomaszowskim, około 15 kilometrów na południe od Tomaszowa Lubelskiego. Najłatwiej dojechać tu samochodem – wieś znajduje się przy drodze łączącej Susiec z Tomaszowem. Adres to Łosiniec 14b.

Kościół jest czynną świątynią parafialną, więc najlepiej odwiedzić go poza godzinami nabożeństw. Msze święte odbywają się według rozkładu parafii Łosiniec w diecezji zamojsko-lubaczowskiej – warto sprawdzić aktualny harmonogram przed wizytą, jeśli ktoś chce zwiedzać wnętrze w spokoju.

Wstęp do kościoła jest bezpłatny. To czynna parafia, nie muzeum, więc nie ma biletów ani przewodników. Można wejść, rozejrzeć się, podziwiać ołtarz i ikonę. Jeśli akurat będzie otwarty – czasem świątynie na wsi bywają zamknięte poza nabożeństwami.

Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy

Skoro już się jedzie do Łosińca, warto połączyć wizytę z innymi atrakcjami Roztocza. Susiec, oddalony o kilka kilometrów, to urocze miasteczko z własną historią i zabytkami. Tomaszów Lubelski oferuje więcej opcji – muzeum regionalne, rynek, kościoły.

Roztocze to region idealny na weekend z dala od miasta. Lasy, wzgórza, małe wsie z drewnianą zabudową. Łosiniec świetnie wpisuje się w taką trasę – można go odwiedzić po drodze, zatrzymać się na chwilę, zrobić kilka zdjęć i jechać dalej. Albo zostać dłużej, jeśli ktoś lubi ciszę i spokój.

Cerkiew jest wpisana do rejestru zabytków od 1984 roku, co potwierdza jej wartość historyczną i architektoniczną. To jeden z niewielu tak dobrze zachowanych przykładów drewnianego budownictwa cerkiewnego na Roztoczu, które przetrwało wszystkie zawieruchy XX wieku. Miejsce warte odwiedzenia dla każdego, kto interesuje się historią regionu i chce zobaczyć coś autentycznego.