Kilkunastometrowe ściany skalne wyrastające wprost z roztoczańskiego lasu, warstwy wapieni sprzed milionów lat i drobne muszelki ukryte w kamieniu – Kamieniołom Nowiny to jedno z tych miejsc, gdzie geologia spotyka się z historią. Nieczynne wyrobisko na zboczu Krzyżowej Góry przyciąga nie tylko miłośników skał, ale też każdego, kto szuka spokojnego zakątka z widokiem na Puszczę Solską.

Miejsce ma jednak swoją ciemną stronę. Po wojnie w tym kamieniu łupali więźniowie obozu NKWD z pobliskiego Błudka – żołnierze Armii Krajowej skazani na katorżniczą pracę.

Gdzie leży kamieniołom i jak tam dotrzeć

Kamieniołom znajduje się przy drodze łączącej Susiec z Józefowem, niedaleko niewielkiej wsi Nowiny. Z drogi głównej nie widać wyrobiska – trzeba zjechać na leśny parking z wiatą i miejscem na ognisko, a stamtąd przejść około 200 metrów drogą leśną. Miejsce jest oznakowane, więc trudno je przegapić.

Parking jest bezpłatny i całkiem wygodny – można tu spokojnie zostawić samochód na czas zwiedzania. Krótki spacer przez sosnowy las prowadzi wprost do wyrobiska.

Co zobaczyć w kamieniołomie

Po dawnej eksploatacji zostały imponujące ściany skalne – ciągną się na długości ponad 200 metrów i sięgają wysokości do 12 metrów. W odsłoniętych warstwach widać wapienie mioceńskie, które powstawały miliony lat temu, gdy Roztocze wyglądało zupełnie inaczej. To świetna lekcja geologii na żywo, bez potrzeby czytania podręczników.

Największą atrakcją dla wielu odwiedzających są małe skamieniałe muszelki. Kamień jest kruchy, więc można je stosunkowo łatwo wyłupać – choć warto pamiętać o zasadach ochrony przyrody i nie zabierać zbyt wiele. Dzieci uwielbiają takie poszukiwania.

Na szczycie wyrobiska stoi drewniana wieża widokowa. Z platformy rozciąga się panorama na Puszczę Solską – widok szczególnie ładny jesienią, gdy las mieni się kolorami. Drewniane barierki zabezpieczają dojście na skarpę, więc można bezpiecznie pospacerować wzdłuż krawędzi.

Dawniej miejscowa ludność wypalała wapień o większej zawartości tlenku wapnia w prostych, przydomowych piecach. Otrzymane wapno wykorzystywano w budownictwie i gospodarstwie domowym.

Trudna historia miejsca – obóz w Błudku

Kamieniołom wygląda dziś spokojnie i malowniczo, ale jego historia jest mroczna. Po II wojnie światowej pracowali tu więźniowie z obozu NKWD założonego w pobliskim Błudku – filii więzienia na Zamku Lubelskim. Byli to głównie żołnierze Armii Krajowej i innych organizacji niepodległościowych.

Obóz powstał 1 października 1944 roku. Teren ogrodzono drutem kolczastym, postawiono trzy baraki. Więźniowie w oczekiwaniu na wyroki łupali kamień ręcznymi narzędziami, a wydobyty wapień przewożono wąskotorową kolejką do normalnotorowej stacji w Nowinach.

26 marca 1945 roku na łagier uderzył oddział AK. Podczas akcji zginął dowódca obozu Władimir Konowałow, rozbrojono ponad 100 osób z ochrony, ale więźniów nie udało się odbić. Ta historia dodaje miejscu zupełnie innego wymiaru – nie tylko geologicznego, ale i pamięci o trudnych czasach.

W przewodniku „Roztocze” z 2003 roku kamieniołom był jeszcze okresowo eksploatowany. Dziś jest całkowicie nieczynny i zagospodarowany turystycznie.

Dla kogo to miejsce

Kamieniołom sprawdzi się praktycznie dla każdego. Rodziny z dziećmi znajdą tu przestrzeń do bezpiecznego zwiedzania i szukania skamieniałości. Miłośnicy geologii zobaczą ciekawe formacje skalne i budowę Roztocza. Osoby zainteresowane historią mogą połączyć wizytę z refleksją nad trudnymi losami więźniów politycznych.

Krótka trasa od parkingu (200 metrów) sprawia, że miejsce jest dostępne także dla osób, które nie planują długich wędrówek. Z drugiej strony – przez kamieniołom przechodzi czerwony szlak pieszy prowadzący do Suśca w jedną stronę i przez rezerwat Czartowe Pole do Józefowa i Zwierzyńca w drugą, więc można włączyć go w dłuższą trasę.

Ile czasu przeznaczyć na wizytę

Samo zwiedzanie kamieniołomu to kwestia 30-45 minut, jeśli chce się spokojnie pospacerować wzdłuż ścian, wejść na wieżę widokową i poszukać muszelek. Z dojściem od parkingu i powrotem warto zarezerwować godzinę.

Jeśli ktoś planuje dłuższy postój, przy parkingu jest wiata i miejsce na ognisko – można tu zrobić piknik. W okolicy warto też zajrzeć do rezerwatu Czartowe Pole czy samego Józefowa.

Informacje praktyczne – dojazd, ceny, godziny

Dojazd: Kamieniołom znajduje się przy drodze Susiec-Józefów, około 250 metrów od asfaltu. Parking leśny z wiatą jest bezpłatny i dobrze oznakowany. Od parkingu prowadzi wygodna droga leśna (ok. 200 m).

Ceny: Wstęp wolny. Miejsce jest ogólnodostępne przez cały rok.

Godziny: Kamieniołom dostępny całą dobę jako obiekt w lesie. Najlepiej odwiedzać w dzień, by dobrze widzieć formacje skalne i bezpiecznie korzystać z wieży widokowej.

Dla kogo: Rodziny z dziećmi, miłośnicy geologii, osoby szukające spokojnych miejsc z widokami, turyści piesi poruszający się czerwonym szlakiem.

Co zabrać: Wygodne buty (teren leśny, może być ślisko), aparat lub telefon na zdjęcia, ewentualnie wodę i przekąski na piknik przy wiacie.